خالصهء است گزيده و خالصهء قرآن حروف مقطّع است . عبد الله عباس گفت : قسم است ؛ خداى تعالى به اين حروف سوگند مىخورد براى آنكه كلام او ازين حروف منظوم است ؛ و مراد بالف انا است ؛ و بلام اللّه ؛ و بميم اعلم ؛ معنى آنست كه انا اللّه اعلم من خداى بهتر دانم ، روايتى ديگر ازو آنست كه : قسم است بخداى و جبرئيل و محمد ، اهل اشارت گفته‌اند : الف انا ؛ لام لى ؛ ميم منّى ؛ بالف اشارت به آن كرد كه همه منم ، بلام اشارت به آن كرد كه همه مراست ، بميم اشارت به آن كرد كه همه از من است . [ ذلِكَ الْكِتابُ لا رَيْبَ فِيهِ ] ابن عباس گفت : معنى آنست كه اين كتاب آنست كه من ترا وعده داده‌ام كه به تو خواهم فرستاد عكرمه « 1 » گفت كه : مراد بكتاب توراة و انجيل است يعنى الم كه نام قرآنست آنست كه وصف و نعت آن در كتاب شما كه توراة و انجيل است مسطور است ابن كيسان گفت : خداى تعالى پيش از سورة البقره چند سورتها فرستاد « ذلك » اشارت به آنست يعنى آن سورتها كه مشركان بدان تكذيب كردند كتاب من است و درو هيچ شكّى نيست . [ هُدىً لِلْمُتَّقِينَ ] راه نماينده است پرهيزگاران را يعنى اين قرآن حجّتى و بيانى و دليلى است « 2 » كسانى را كه درو تأمّل كنند و نظر و انديشه كنند و اين نكنند الّا كسانى كه متّقيان باشند پس دليل و حجّت و بيان متّقيان باشد ، « هدى » بمعنى بيان است ؛ هُدىً لِلنَّاسِ * ، و بمعنى اسلام است ؛ إِنَّكَ لَعَلى هُدىً مُسْتَقِيمٍ ، و بمعنى دعوت است : وَ مِنْ قَوْمِ مُوسى أُمَّةٌ يَهْدُونَ بِالْحَقِّ ، و بمعنى ايمان است ؛ أَ نَحْنُ صَدَدْناكُمْ عَنِ الْهُدى ، و بمعنى قرآن است ؛ لَقَدْ جاءَهُمْ مِنْ رَبِّهِمُ الْهُدى ؛ و بمعنى لطف است ؛ وَ زِدْناهُمْ هُدىً ، و بمعنى زيادت الطاف باشد كه خداى تعالى با مؤمنان كند در اداى طاعات و اجتناب مقبّحات كه

--> ( 1 ) - - ابن خلكان در وفيات الاعيان ضمن ترجمهء حال عكرمه گفته : « و عكرمة بكسر العين المهملة و سكون الكاف و كسر الراء و فتح الميم و بعدها هاء ساكنة و هو فى الاصل اسم الحمامة الانثى فسمى به الانسان » و فيروز آبادى گفته : « عكرمة بالكسر معرفة و بالالف و اللام الانثى من الحمام او انثى ساق حر و عكرمة بن خصفه بن قيس عيلان ابو قبيلة » و فى تاج العروس « و عكرمة مولى ابن عباس تابعى » . ( 2 ) - - در بعضى نسخ « و دليلى گردد » .